Autor artykułu: Jan Gustaw Rokita, CIKiT Góra Kalwaria       logo_2

 

Mieszkańcy zasłużeni dla Góry Kalwarii

Nasz krótki przegląd osób wybitnie zasłużonych dla Góry Kalwarii należy rozpocząć od osoby  Janusza I Starszego – w opinii współczesnych historyków jednego z najwybitniejszych książąt mazowieckich. Urodził się około 1346 roku. Zmarł w 1429 roku. Od 1381 roku, po śmierci ojca Siemowita III otrzymał książę Janusz zwierzchność nad ziemiami: warszawską, nurską, liwską, łomżyńską, ciechanowską, wyszogrodzką i zakroczymską.  Dla ziemi czerskiej szczególnie zasłużył się jako inicjator lokacji na prawie chełmińskim miasta Czersk (w 1386 roku) oraz budowy w miejscowości murowanego zamku w obrębie średniowiecznego grodu. Jednocześnie w 1406 roku przeniósł siedzibę archidiakonatu z Czerska do Warszawy co miało szczególne znaczenie dla rozwoju przyszłej stolicy Rzeczypospolitej nie mniej o swe dobra czerskie również zawsze aż do śmierci się troszczył.

Z pewnością postacią kluczową dla początków Nowej Jerozolimy (obecnej Góry Kalwarii) jest postać założyciela miasta i inicjatora budowy Kalwarii Mazowsza – biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Biskup Wierzbowski przyszedł na świat około 1620 roku w miejscowości Szadek. Zmarł zaś w 1687 roku w Nowej Jerozolimie. Prócz funkcji biskupa poznańskiego, piastował również stanowiska arcybiskupa nominata gnieźnieńskiego i referendarza wielkiego koronnego. Grób biskupa Wierzbowskiego znajduje się obecnie w podziemiach kościoła pw. Podwyższenia Krzyża św. Niewielu jednak mieszkańców miasta wie, iż sarkofag z jego szczątkami znajdował się pierwotnie w kościele pw. Krzyża św. zlokalizowanym na terenie dawnego cmentarza rzymskokatolickiego – siedziby pierwszej górskiej parafii. Na zachowanej do dziś tablicy nagrobnej widnieje symboliczny i poruszający napis: „Boże, któryś łotrowi ztobam wiszącemu odpuścił i mnie odpuść tu pogrzebionemu”.

Kolejną wybitną postacią dla naszego miasta i regionu był święty Stanisław Papczyński – założyciel pierwszego polskiego męskiego zakonu kleryckiego – Zgromadzenia Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Urodził się w 1631 roku w Podegrodziu na ziemi sądeckiej, zmarł zaś w 1701 roku w Nowej Jerozolimie. W 1654 roku został przyjęty do nowicjatu Zgromadzenia Ojców Pijarów. W 1669 roku jednak opuszcza Pijarów i wkrótce osiada w Puszczy Korabiewskiej (obecnie Mariańskiej) z myślą założenia własnego zgromadzenia zatwierdzonego ostatecznie w 1677 roku przez sejm Rzeczypospolitej. Szczególnym nabożeństwem otaczał ojciec Papczyński dusze czyścowe, których wizje wielokrotnie miewał zarówno podczas modlitwy jak i posługi kapłańskiej. Najbardziej pięknym i wymownym świadectwem skromności przyszłego świętego jest szczęśliwie zachowany do dziś szyty na miarę biały habit mariański, wzorowany na podobnych habitach noszonych przez ojców Pijarów, wyjęty z sarkofagu podczas ostatniej ekshumacji i eksponowany obecnie w muzeum przyklasztornym na Mariankach.

Jedną z najbardziej niezwykłych postaci związanych z dziejami diaspory żydowskiej w Górze Kalwarii był natomiast Wolf Grigoriewicz Messing − jasnowidz obdarzony zdolnościami telepatycznymi. Urodził się w 1899 roku w naszym mieście. Zmarł w 1974 roku w Moskwie. Już w bardzo wczesnym okresie życia Messing potrafił wykorzystywać własne niezwykłe zdolności pracując jako hipnotyzer w licznych w międzywojennej Polsce objazdowych cyrkach. O jego przywiązaniu do ojczyzny, mimo posiadania narodowości żydowskiej świadczy fakt służby w wojsku polskim począwszy od 1921 roku, podczas której miał możliwość spotkania z marszałkiem Józefem Piłsudskim. O niezwykłych wizjonerskich zdolnościach Messinga świadczy fakt, iż jeszcze przed wybuchem drugiej wojny przewidział, iż początkiem końca Trzeciej Rzeszy będzie inwazja Niemiec na Związek Radziecki w czerwcu 1941 roku. W związku z powyższym nie może dziwić fakt, iż Niemcy podczas okupacji Warszawy za pomoc schwytaniu wizjonera oferowali nagrodę w wysokości 200 000 marek. Ostatecznie jednak Messing zdołał zbiec do Związku Radzieckiego gdzie przebywał aż do śmierci z powodzeniem oferując swoje zdolności Józefowi Stalinowi i innym dygnitarzom reżimu totalitarnego.

Kolejnym wybitnym kapłanem był błogosławiony ksiądz Zygmunt Sajna. Urodził się w 1897 roku w Żurawlówce. Zamordowany przez Niemców w 1940 roku w Palmirach. Około 1918 wstąpił do Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Warszawie. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1924 roku. W latach 30 XX wieku pracował jako kapłan w warszawskich parafiach św. Antoniego Padewskiego, św. Aleksandra oraz św. Jana Chrzciciela. Począwszy od 1938 roku przebywał jako proboszcz w Górze Kalwarii. Podczas okupacji hitlerowskiej miasta słynął z odważnych kazań patriotycznych wzywając mieszkańców do wytrwania w chrześcijańskiej postawie pod obcą niewolą, za które najpierw osadzono go w areszcie domowy, następnie zaś więziono w koszarach miejskich, domu dla starców i kalek (obecnym DPS-ie), siedzibie Gestapo przy alei Szucha w Warszawie oraz dawnym carskim więzieniu Pawiak. Z Pawiaka w 1940 roku wyruszył w ostatnią drogę do Palmir gdzie wraz z grupą innych więźniów został zamordowany i pochowany w zbiorowej mogile.

Postacią, o której pamięć do dziś jest bliska wielu dawnym mieszkańcom naszego miasta pochodzenia żydowskiego był Abraham Mordechaj Alter – czwarty cadyk z dynastii Ger. Urodził się w 1866 roku w Górze Kalwarii. Zmarł w 1948 roku w Jerozolimie. Był jednym ze współtwórców i czołowych polityków partii Agudat Israel, której jednym z głównych postulatów była ochrona i krzewienie Judaizmu. Wielka popularność cadyka zwłaszcza wśród ortodoksyjnych Żydów, którzy bardzo licznie przybywali do Góry Kalwarii zwłaszcza na najważniejsze święta Judaizmu przełożyła się na konkretne korzyści dla miasta czego najlepszym przykładem była budowa w 1895 roku kolej wąskotorowej, najpierw konnej, trzy lata później parowej. Cadyk Alter słynął również z wielkiego zamiłowania do książek i ich lektury. Księgozbiór literatury żydowskiej znajdujący się na terenie dworu cadyka, unicestwiony przez Niemców w latach 40 XX wieku, należał do najlepszych tego typu zbiorów na terenie II Rzeczpospolitej.

 

Ilustracja nr 1

1. Pieczęć Janusza I Starszego z 1376 roku

Źródło: http://www.szkolnictwo.pl/szukaj,Janusz_I_Starszy

Ilustracja nr 2

2.Rycina z wyobrażeniem biskupa Wierzbowskiego, XIX wiek

Źródło: https://spczersk.edupage.org/text2/?subpage=7

Ilustracja nr 3

3.Współczesny portret Stanisława Papczyńskiego, XXI wiek

Źródło: http://czaspomorza.pl/zalozyciel-marianow-swietym/

Ilsutracja nr 4

4.Fotografia Wolfa Grigoriewicza Messinga, XX wiek

Źródło:http://lechbukowski.blog.onet.pl/2009/12/03/wolf-messing/
Ilustracja nr 5

5. Fotografia Zygmunta Sajny, XX wiek

Źródło: http://poszukiwniagenealogiczne.blogspot.com/2015/02/b-ksiadz-zygmunt-sajna.html

Ilustracja nr 6

6. Fotografia cadyka Abrahama Mordechaja Altera, XX wiek

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Abraham_Mordechaj_Alter

 

Centrum Informacji Kulturalnej i Turystycznej

 

folder_o_miescie

 

 

dkk_logo.jpg

evenio_08_gk

Legalna Kultura